วิธีเอาตัวรอด · อิงแหล่งข้อมูลทางการ

วิธีปฏิบัติเมื่อเกิดอุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์: ต้องทำอะไรเมื่อรังสีรั่วไหล

▶ เล่นฟรีเลยไม่ต้องติดตั้ง · มือถือหรือพีซี · รอบละ 3–5 นาที · 10 ภาษา

อุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ไม่เหมือนระเบิดนิวเคลียร์ ไม่มีแรงระเบิดและไม่มีแสงวาบ อันตรายคือกลุ่มควันกัมมันตรังสี (สารกัมมันตรังสี) ที่มองไม่เห็นซึ่งลอยมากับลม ดังนั้นหลักสำคัญจึงตรงกันข้ามด้วย แทนที่จะรีบหนี ให้เข้าไปในอาคารคอนกรีตที่ใกล้ที่สุด ปิดประตูหน้าต่าง และฟังการออกอากาศจนกว่าจะมีคำสั่ง นี่คือพื้นฐาน บทความนี้เรียบเรียงตามลำดับที่จะเจอจริง โดยอิงคู่มือ “อุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์” ของคณะกรรมการความปลอดภัยนิวเคลียร์เกาหลีและพอร์ทัลความปลอดภัยจากภัยพิบัติแห่งชาติของกระทรวงมหาดไทยและความปลอดภัย รวมถึงคู่มือรับมือภัยพิบัติทางรังสีของหน่วยงานท้องถิ่น (นครอุลซาน)

1. ความหมายของภาวะฉุกเฉินทางรังสี 3 ระดับ (ขาว·น้ำเงิน·แดง)

เกาหลีใต้ประกาศอุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์เป็น 3 ระดับตามขอบเขตผลกระทบ (กฎหมายว่าด้วยการป้องกันสิ่งอำนวยความสะดวกทางนิวเคลียร์และมาตรการป้องกันภัยทางรังสี มาตรา 17, คณะกรรมการความปลอดภัยนิวเคลียร์เกาหลี)

• ภาวะฉุกเฉินระดับขาว: ผลกระทบของสารกัมมันตรังสีจำกัดอยู่ในอาคารเครื่องปฏิกรณ์ ประชาชนใช้ชีวิตตามปกติและฟังการออกอากาศ
• ภาวะฉุกเฉินระดับน้ำเงิน: ผลกระทบถึงภายในพื้นที่โรงไฟฟ้า ฟังการออกอากาศและเตรียมอพยพ (ยาสามัญ เสื้อคลุม น้ำ วิทยุพกพา บัตรประจำตัว)
• ภาวะฉุกเฉินระดับแดง: ผลกระทบอาจแพร่ออกนอกพื้นที่โรงไฟฟ้า หากรัฐบาลหรือหน่วยงานท้องถิ่นสั่งให้หลบภัยในอาคารหรืออพยพ ให้ทำตามนั้น

มาตรการคุ้มครองประชาชนดำเนินการโดยอิงเขตวางแผนฉุกเฉินทางรังสี ระยะราว 3–5 กม. จากโรงไฟฟ้าคือเขตมาตรการป้องกันล่วงหน้า และราว 20–30 กม. คือเขตวางแผนมาตรการป้องกันเร่งด่วน (กฎหมายเดียวกัน มาตรา 20-2) ญี่ปุ่นก็แบ่งเขตเป็นราว 5 กม. (PAZ) และราว 30 กม. (UPZ) ตาม “แนวทางมาตรการรับมือภัยพิบัตินิวเคลียร์” ของคณะกรรมการกำกับดูแลนิวเคลียร์ญี่ปุ่น ควรตรวจสอบล่วงหน้าทางเว็บไซต์ของหน่วยงานท้องถิ่นหรือพอร์ทัลความปลอดภัยจากภัยพิบัติแห่งชาติว่าที่พักหรือที่ทำงานของคุณอยู่ในเขตหรือไม่

2. ถ้าเกิดแผ่นดินไหวรุนแรงใกล้โรงไฟฟ้านิวเคลียร์

อุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์อาจมาพร้อมภัยพิบัติอื่น เช่น แผ่นดินไหวหรือสึนามิ ให้รับมือตามลำดับ

• ระหว่างที่สั่น: มุดเข้าใต้โต๊ะที่แข็งแรง จับขาโต๊ะไว้และป้องกันร่างกาย อย่าวิ่งออกไปข้างนอกระหว่างที่สั่น (คู่มือรับมือแผ่นดินไหวของกระทรวงมหาดไทยและความปลอดภัย)
• เมื่อมีคำเตือนสึนามิ: อพยพให้ไกลจากชายฝั่งและขึ้นที่สูง น้ำทะเลลดลงอย่างกะทันหันคือสัญญาณว่าสึนามิกำลังมา (กระทรวงมหาดไทยและความปลอดภัย·กรมอุตุนิยมวิทยาเกาหลี) การขับรถไปตามถนนเลียบชายฝั่งเพื่อ “ออกไปก่อน” เป็นอันตราย
• ติดตามข่าวโรงไฟฟ้าทางช่องทางทางการ: ตรวจสอบระดับภาวะฉุกเฉินและคำสั่งทางวิทยุ ทีวี และข้อความแจ้งเตือนภัยพิบัติ

3. เมื่อมีคำสั่งให้หลบภัยในอาคาร

ระหว่างที่กลุ่มควันกัมมันตรังสีผ่านไป อาคารคอนกรีตจะช่วยลดรังสีที่มาจากภายนอกร่างกาย และการปิดประตูหน้าต่างยังช่วยลดปริมาณสารกัมมันตรังสีที่หายใจเข้าไปด้วย หลักการหลบภัยในอาคารตามคู่มือ “อุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์” ของพอร์ทัลความปลอดภัยจากภัยพิบัติแห่งชาติมีดังนี้

• เข้าไปในบ้านหรืออาคารคอนกรีตที่ใกล้ที่สุด ห้องด้านในที่ไม่มีหน้าต่างหรือกลางอาคารจะดีกว่า ถ้าบ้านอยู่ไกล ให้เข้าไปในอาคารสาธารณะที่ใกล้ที่สุด
• ปิดประตูหน้าต่าง และปิดแอร์และพัดลมระบายอากาศ ไม่ให้อากาศภายนอกเข้ามา
• คลุมอาหารและน้ำไว้ ปิดฝาโอ่งหมักที่ตั้งไว้กลางแจ้งด้วย (คู่มือของนครอุลซาน)
• ตรวจสอบคำสั่งทางวิทยุ ทีวี และข้อความแจ้งเตือนภัยพิบัติอย่างต่อเนื่อง
• ในรถยนต์ไม่ใช่ที่หลบภัย รถยนต์แทบกันรังสีไม่ได้เลย ถ้ากำลังขับรถอยู่ ให้เข้าไปในอาคารคอนกรีตที่ใกล้ที่สุด
• อย่าติดเครื่องรถเปิดฮีตเตอร์ในลานจอดรถที่ปิดทึบ เสี่ยงพิษคาร์บอนมอนอกไซด์ (สำนักงานดับเพลิงแห่งชาติเกาหลี)

การหลบภัยในอาคารไม่ได้ดำเนินไปไม่มีที่สิ้นสุด คู่มือรับมือภัยพิบัติทางรังสีของนครอุลซานอธิบายว่า จะสั่งให้หลบภัยในอาคารเมื่อคาดว่าปริมาณรังสีที่ได้รับใน 2 วันเกิน 10 mSv และไม่เกิน 2 วัน และจะตัดสินใจอพยพเมื่อคาดว่าจะเกิน 50 mSv ใน 1 สัปดาห์ ตัวเลขเหล่านี้เป็นเกณฑ์การตัดสินใจสำหรับมาตรการป้องกัน ไม่ใช่เกณฑ์ที่เกิดความเสียหายต่อสุขภาพ

4. ถ้าเคยอยู่ข้างนอก: ล้างตัวและเปลี่ยนเสื้อผ้า

ถ้าคุณอยู่ข้างนอกตอนที่กลุ่มควันรังสีผ่านไป ให้กำจัดสารกัมมันตรังสีที่ติดตัวทันทีที่เข้าอาคาร

• ถอดเสื้อผ้าชั้นนอกใส่ถุงพลาสติกแล้วมัดปาก วางให้ห่างจากผู้คน CDC ของสหรัฐฯ แนะนำว่าแค่ถอดเสื้อผ้าชั้นนอกก็กำจัดสารกัมมันตรังสีที่ติดตัวได้ราว 90%
• ล้างด้วยสบู่และแชมพู แต่ไม่ใช้ครีมนวดผม ครีมนวดผมทำให้สารกัมมันตรังสีเกาะติดเส้นผม (CDC ของสหรัฐฯ) ถ้าอาบน้ำไม่ได้ ให้ใช้ผ้าเปียกเช็ดผิวหนังส่วนที่สัมผัสอากาศ
• อย่าขัดถูหรือเกาผิวจนเป็นแผล

5. ไอโอดีนเม็ด กินเมื่อไหร่ และกินเท่าไร

ไอโอดีนกัมมันตรังสีที่อาจรั่วออกมาในอุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์จะสะสมในต่อมไทรอยด์ ยาเม็ดโพแทสเซียมไอโอไดด์ (KI) หรือยาป้องกันต่อมไทรอยด์ จะเติมไอโอดีนที่เสถียรให้เต็มต่อมไทรอยด์ไว้ก่อน เพื่อไม่ให้ไอโอดีนกัมมันตรังสีสะสมได้

• กินเฉพาะเมื่อมีคำสั่งให้กิน ถ้ากินเร็วเกินไป ฤทธิ์ยาจะลดลงตอนที่กลุ่มควันรังสีมาถึงจริง และถ้าช้าเกินไปก็ได้ผลน้อยลง รัฐบาลและหน่วยงานท้องถิ่นจึงเป็นผู้กำหนดและแจ้งเวลา
• ปริมาณที่เหมาะกับอายุ 1 ครั้ง อายุ 12 ปีขึ้นไปกิน 1 เม็ด (130 mg) เด็กและทารกกินในปริมาณที่ลดลงตามคำแนะนำ กินมากไม่ได้ช่วยให้ได้ผลมากขึ้น มีแต่เพิ่มผลข้างเคียง ฤทธิ์ยาอยู่ได้ราว 24 ชั่วโมง และให้กินเพิ่มเฉพาะเมื่อมีคำสั่ง (คณะกรรมการความปลอดภัยนิวเคลียร์เกาหลี·FDA ของสหรัฐฯ)
• ป้องกันได้เฉพาะไอโอดีนกัมมันตรังสี ป้องกันสารกัมมันตรังสีอื่นหรือรังสีจากภายนอกร่างกายไม่ได้ จึงห้ามออกไปข้างนอกเพียงเพราะกินยาแล้ว
• ถ้าแพ้ไอโอดีนหรือมีโรคต่อมไทรอยด์บางชนิด ให้แจ้งบุคลากรทางการแพทย์หรือเจ้าหน้าที่แจกยาก่อนกิน
• อย่ากักตุนจากร้านขายยา ยาป้องกันรังสีโดยปกติหน่วยงานท้องถิ่นจะเก็บรักษาไว้และแจกเมื่อจำเป็น เช่น นครอุลซานเก็บไว้ที่ศูนย์บริการชุมชน และเมื่อมีคำสั่งให้กินจะแจกคนละ 2 เม็ดผ่านสำนักงานเขตย่อย
• สาหร่ายวากาเมะ สาหร่ายคอมบุ เกลือ และทิงเจอร์ไอโอดีน (ยาฆ่าเชื้อ) ใช้แทนไม่ได้ ไม่ได้ผลหรืออาจเป็นอันตรายด้วยซ้ำ (คณะกรรมการความปลอดภัยนิวเคลียร์เกาหลี·WHO)

6. เมื่อมีคำสั่งอพยพ

หากคาดว่าระดับรังสีจะสูงขึ้นอีก รัฐบาลและหน่วยงานท้องถิ่นจะกำหนดพื้นที่และสั่งอพยพ (พอร์ทัลความปลอดภัยจากภัยพิบัติแห่งชาติ)

• เอาเฉพาะยาและของใช้จำเป็น ถ้าของเยอะจะขึ้นรถบัสช้า และต้องเอาบัตรประจำตัวไปด้วยเสมอ
• ปิดไฟฟ้าและแก๊ส ล็อกประตู และแขวนผ้าขนหนูสีขาวไว้หน้าประตู เพื่อแสดงว่าอพยพเรียบร้อยแล้ว
• ไปตามจุดรวมพลและเส้นทางที่กำหนดอย่างเป็นระเบียบ ถ้าขับรถส่วนตัว ให้ไปตามเส้นทางที่แนะนำ ห้ามใช้ไหล่ทาง ขับย้อนศร หรือทางลัด อุบัติเหตุซ้ำซ้อนท่ามกลางรถติดอาจอันตรายกว่ารังสี
• ถ้าอยู่ที่ทำงานหรือข้างนอก อย่ากลับบ้านที่อยู่ในเขตควบคุม ให้ไปบ้านญาติที่อยู่นอกพื้นที่ได้รับผลกระทบหรือศูนย์พักพิงที่กำหนด (คู่มือของนครอุลซาน)
• อย่าไปรับคนในครอบครัวที่โรงเรียนหรือโรงพยาบาล หน่วยงานเหล่านั้นจะอพยพเอง ให้ตรวจสอบความปลอดภัยที่ศูนย์พักพิงหรือทางข้อความ
• สัตว์เลี้ยงให้ทำตามคำแนะนำของหน่วยงานท้องถิ่น ถ้าพาไปไม่ได้ ให้ใส่กรงและวางอาหารกับน้ำไว้ให้เพียงพอ

การอพยพอย่างเร่งรีบก็มีความเสี่ยง ในอุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟุกุชิมะปี 2011 ผู้สูงอายุจากโรงพยาบาลและสถานดูแลที่ถูกย้ายอย่างเร่งด่วนโดยไม่มีการเตรียมตัว มีบางคนเสียชีวิตระหว่างการอพยพ นี่คือเหตุผลที่ต้องเคลื่อนย้ายตามลำดับตามคำสั่งทางการ

7. เมื่อไปถึงศูนย์พักพิง

ที่ศูนย์พักพิงโดยทั่วไปจะดำเนินการตามลำดับ ลงทะเบียนข้อมูลส่วนตัว → ตรวจการปนเปื้อนบนร่างกาย → (ถ้าปนเปื้อน) อาบน้ำชำระล้างการปนเปื้อน → รับการรักษา·ติดต่อครอบครัว (พอร์ทัลความปลอดภัยจากภัยพิบัติแห่งชาติ·คำแนะนำของหน่วยงานท้องถิ่น) อย่าข้ามการตรวจแล้วไปตามหาครอบครัวก่อน ถ้าเดินไปมาทั้งที่ยังปนเปื้อน อาจแพร่ไปสู่ผู้อื่นได้

8. ข่าวลือ โทรศัพท์ และครอบครัว

เชื่อเฉพาะการออกอากาศทางการ เมื่อเกิดภัยพิบัติ ข่าวลืออย่าง “ได้ยินว่าระเบิดอีกแล้ว” หรือ “ไอโอดีนที่ร้านขายยาหมดเกลี้ยงแล้ว” แพร่เร็วกว่าข้อเท็จจริง ให้ตรวจสอบทางวิทยุ ทีวี (KBS สถานีหลักด้านการออกอากาศภัยพิบัติ) ข้อความแจ้งเตือนภัยพิบัติ และแอป “Emergency Ready” (안전디딤돌) ของกระทรวงมหาดไทยและความปลอดภัย

ส่งข้อความแทนการโทร เมื่อเกิดภัยพิบัติ การโทรด้วยเสียงมักติดขัดจนใช้ไม่ได้ ข้อความสั้น ๆ ส่งถึงได้ง่ายกว่า ประหยัดแบตเตอรี่มือถือไว้ใช้ตรวจสอบคำสั่งและติดต่อครอบครัว

สำรองของจำเป็นฉุกเฉินสำหรับ 3 วัน

ในช่วงหลบภัยในอาคารและหลายวันหลังอพยพ ร้านค้าอาจปิด และไฟฟ้า น้ำประปา และการสื่อสารอาจไม่เสถียร ในเดือนตุลาคม 2026 รัฐบาลญี่ปุ่น (พร้อมกับการเปิดตัวสำนักงานป้องกันภัยพิบัติ) และรัฐบาลสหราชอาณาจักร (แคมเปญ Be Ready) ได้แนะนำอีกครั้งให้ทุกครัวเรือนสำรองน้ำและอาหารอย่างน้อย 3 วัน หรือถ้าเป็นไปได้ 1 สัปดาห์ รายการของใช้ฉุกเฉินของพอร์ทัลความปลอดภัยจากภัยพิบัติแห่งชาติของกระทรวงมหาดไทยและความปลอดภัยก็ไปในทิศทางเดียวกัน

• น้ำ: คนละราว 3 ลิตรต่อวัน × อย่างน้อย 3 วัน น้ำบรรจุขวดที่มีฝาปิดจะดีที่สุด
• อาหาร: อาหารกระป๋อง ข้าวกึ่งสำเร็จรูป และอาหารแท่งให้พลังงานที่กินได้โดยไม่ต้องปรุง
• วิทยุพกพา ถ่านสำรอง ไฟฉาย และพาวเวอร์แบงก์: เพื่อให้ฟังการออกอากาศทางการได้แม้ไฟดับ
• ยาสามัญ·ยาตามใบสั่งแพทย์ หน้ากากอนามัย ถุงพลาสติก·ทิชชูเปียก สำเนาบัตรประจำตัว และเงินสดเล็กน้อย
• กระเป๋าฉุกเฉิน: รวมไว้ในที่เดียว เพื่อให้หยิบออกไปได้ทันทีเมื่อมีคำสั่งอพยพ

ไม่จำเป็นต้องกักตุน ค่อย ๆ ซื้อเพิ่มทีละนิดเวลาจ่ายตลาดตามปกติ แล้วกินและเติมใหม่ (การสำรองแบบหมุนเวียน) จะใช้ได้ยาวนานกว่า

ลองฝึกด้วยเกมจำลอง

“อยู่ในอาคาร” อ่านดูง่าย แต่ทำได้ยากเมื่อหัวหน้าเขย่ากุญแจรถเช่าแล้วตะโกนว่า “ไปแค่ 30 กม. ก็จบแล้ว” “อุบัติเหตุนิวเคลียร์อุลซาน 3 ชั่วโมงก่อนกลุ่มควันรังสีมาถึง” เป็นเกมบนเบราว์เซอร์ฟรีที่ให้คุณตัดสินใจเรื่องเหล่านี้ด้วยตัวเองแข่งกับเวลา ในห้องประชุมสาขาอุลซานท่ามกลางอุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์สมมติ ดูได้ที่คู่มือเกม

แหล่งอ้างอิง

• คณะกรรมการความปลอดภัยนิวเคลียร์เกาหลี คู่มือการคุ้มครองประชาชนในภาวะฉุกเฉินทางรังสี และคำแนะนำยาป้องกันต่อมไทรอยด์ (Gov.kr)
• กระทรวงมหาดไทยและความปลอดภัย พอร์ทัลความปลอดภัยจากภัยพิบัติแห่งชาติ: คู่มือ “อุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์” คู่มือรับมือแผ่นดินไหว·สึนามิ และแอป Emergency Ready (안전디딤돌)
• กฎหมายว่าด้วยการป้องกันสิ่งอำนวยความสะดวกทางนิวเคลียร์และมาตรการป้องกันภัยทางรังสี มาตรา 17·20-2 (ศูนย์ข้อมูลกฎหมายแห่งชาติเกาหลี)
• นครอุลซาน: คู่มือรับมือภัยพิบัติทางรังสี แผนป้องกันภัยทางรังสีอุลซาน และประกาศแนวปฏิบัติสำหรับประชาชนเพื่อเตรียมรับภัยพิบัติทางรังสี
• กรมอุตุนิยมวิทยาเกาหลี ข้อมูลสึนามิ
• สำนักงานดับเพลิงแห่งชาติเกาหลี คำแนะนำความปลอดภัยเรื่องคาร์บอนมอนอกไซด์
• CDC ของสหรัฐฯ คำแนะนำภาวะฉุกเฉินทางรังสี (การชำระล้างการปนเปื้อน·ครีมนวดผม) FDA ของสหรัฐฯ คำถามที่พบบ่อยเรื่องโพแทสเซียมไอโอไดด์ และคำแนะนำของ WHO เรื่องการใช้ไอโอดีนป้องกันต่อมไทรอยด์
• คณะกรรมการกำกับดูแลนิวเคลียร์ญี่ปุ่น “แนวทางมาตรการรับมือภัยพิบัตินิวเคลียร์” (PAZ·UPZ)

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางการของรัฐบาล ในสถานการณ์จริงให้ปฏิบัติตามคำแนะนำของรัฐบาลและหน่วยงานท้องถิ่น

คำถามที่พบบ่อย

▶ เล่น: อุบัติเหตุนิวเคลียร์อุลซาน 3 ชั่วโมงก่อนกลุ่มควันรังสีมาถึง